Diffusion Festival Logo Revolution 1-31 May 2017 bullhorn Created with Sketch. Created with Sketch.

Bhopal

Mae chwedl hynafol yn nodi i sychder ofnadwy fygwth dinas Bhopal. Gofynnodd Begum Bhopal i’w phobl alw ar i’r glaw ddisgyn. Arweiniodd Kinnars y ddinas orymdaith o’r Masjid i deml duwies leol a samplau o goed miled ifainc ar eu pennau. Ac wrth oeddynt ddawnsio, fe atebodd y duwiau glaw yr alwad. Ers hynny, bob mis Awst, mae gorymdaith o Kinnars yn teithio o fosg i deml i alw ar y glaw i ddod.  

Cyn i ni fynd ymhellach, dyma esboniad o ambell air: mae Hijra a Kinnar yn dod o’r Arabeg; mae’r naill yn golygu ‘dros dro’ a’r llall yn golygu ‘croesfan neu groesbwynt’. Dau air yw’r rhain o blith y nifer a ddefnyddir i gyfeirio at gymunedau trawsrywiol traddodiadol yn Ne Asia.  

Ac esboniad o un olygfa arwyddocaol yn y gwaith: mae Rukshana Begum yn sefyll o flaen y camera mewn osgo berfformiadol ac yn ymateb i hen gefndir wedi peintio a osodais i yn Peer Gate, sgwâr brysur yn hen ddinas Bhopal. ‘Galw Roxy arna’ i, mae fy ffrindiau’n galw Roxy arna’ i’, dywed, wrth iddi agor ei hymbarél liwgar yn araf a’i defnyddio fel prop. Mae Rukshana yn rhan o’r Budwara deyaar, un o ddau gharana (cymuned) sydd ar ôl lle erbyn hyn, lle mae hi’n byw gyda’i chyd Kinnars. Roedd y gharaanas hyn ar un adeg yn ganolfannau ar gyfer dawns a cherddoriaeth glasurol Hindustan. Heddiw, mae’r gymuned yn gorfod cardota mewn priodasau - yn hytrach na dawnsio ynddynt. Serch hynny, mae elfennau o berfformio ac o’r gorffennol i’w gweld o hyd yn ghoomars Roxy - a’r gobaith o hyd yw y bydd yna law.

Proffil Artist(iaid)

Akshay Mahajan